ฉลากอาหารตาม อย. 2567 ต้องพิมพ์อะไรบ้าง? วันผลิต วันหมดอายุ และควรบริโภคก่อน
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 กำหนดหลักการแสดงฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ เช่น ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ปริมาณ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร และข้อมูลวันเดือนปี เนื้อหานี้สรุปเฉพาะส่วนที่เกี่ยวข้องกับการออกแบบและพิมพ์ข้อมูลแปรผันบนบรรจุภัณฑ์
ใช้คำกำกับให้ถูก
เช่น “ควรบริโภคก่อน” “ผลิต” หรือ “หมดอายุ” ตามข้อกำหนดของอาหารแต่ละประเภท
เห็นชัดและอ่านง่าย
ตำแหน่ง สี และขนาดตัวอักษรต้องเหมาะกับพื้นที่ฉลากและพื้นผิวจริง
ทดสอบก่อนผลิตจริง
ทดสอบหมึก ตำแหน่ง ความเร็ว และการอ่านรหัสบนบรรจุภัณฑ์จริง
ข้อมูลสำคัญที่ควรตรวจบนฉลากอาหาร
รายการที่ต้องแสดงขึ้นกับชนิดอาหารและประกาศที่เกี่ยวข้อง โดยหัวข้อที่พบในหลักเกณฑ์ทั่วไปมีตัวอย่างดังนี้
“หมดอายุ” และ “ควรบริโภคก่อน” ต่างกันอย่างไร?
| ข้อความ | ความหมายสำหรับผู้บริโภค | แนวทางพิมพ์ |
|---|---|---|
| ควรบริโภคก่อน Best Before / BBE | เกี่ยวข้องกับช่วงเวลาที่อาหารยังคงคุณภาพหรือมาตรฐานดีภายใต้เงื่อนไขการเก็บที่กำหนด | ต้องมีคำว่า “ควรบริโภคก่อน” กำกับวัน เดือน ปี หรือเดือนและปี เว้นแต่ประกาศเฉพาะกำหนดอย่างอื่น |
| หมดอายุ Expiry / EXP | วันที่แสดงการสิ้นสุดคุณภาพของอาหารภายใต้เงื่อนไขการเก็บที่ระบุ | ใช้เมื่อประกาศของอาหารประเภทนั้นกำหนดให้แสดงวันหมดอายุ และควรพิมพ์คำกำกับให้เข้าใจได้ชัด |
| ผลิต Manufactured / MFG | วันที่ผลิตหรือวันที่แบ่งบรรจุตามกรณี | ตรวจว่าผลิตภัณฑ์นั้นกำหนดให้แสดงวันที่ผลิต วันที่แบ่งบรรจุ หรือข้อมูลวันประเภทใดบ้าง |
ผู้ประกอบการไม่ควรเปลี่ยนคำกำกับเพียงเพราะพื้นที่พิมพ์จำกัด ควรออกแบบพื้นที่ฉลากและข้อความให้รองรับข้อมูลที่ต้องแสดงตั้งแต่ก่อนเลือกเครื่องพิมพ์
พิมพ์วันที่ไว้ใต้ขวดหรือบริเวณอื่นได้ไหม?
ทำได้ในบางกรณี แต่ถ้าวันเดือนปีอยู่ด้านล่างหรือส่วนอื่นของภาชนะ ฉลากต้องสื่อให้ผู้บริโภคทราบอย่างชัดเจนว่าจะดูข้อมูลนั้นได้ที่ใด ตำแหน่งพิมพ์ต้องมองเห็น อ่านได้ และไม่เสียหายง่ายในกระบวนการบรรจุ ขนส่ง หรือจัดเก็บ
ขนาดตัวอักษรบนฉลากอาหาร
กองอาหาร อย. สรุปขนาดตัวอักษรสำหรับข้อมูลสำคัญหลายรายการ รวมถึงข้อมูลผู้แพ้อาหาร ข้อความ “ควรบริโภคก่อน” และวันเดือนปี ตลอดจน “ผลิต” หรือ “หมดอายุ” ถ้ามี ดังนี้
| พื้นที่ฉลาก | ขนาดตัวอักษรขั้นต่ำตามสรุปของ อย. | สิ่งที่ควรทดสอบกับเครื่องพิมพ์ |
|---|---|---|
| ไม่เกิน 100 ตารางเซนติเมตร | ไม่น้อยกว่า 1 มิลลิเมตร | ความสูงตัวอักษรจริงหลังพิมพ์ ความคม และช่องไฟ |
| มากกว่า 100 ตารางเซนติเมตร | ไม่น้อยกว่า 1.5 มิลลิเมตร | ระยะอ่าน สีพื้น ความคม และการยึดเกาะ |
ใช้ พ.ศ. ค.ศ. หรือปีสองหลักได้หรือไม่?
คำตอบของกองอาหาร อย. ระบุว่าไม่ได้กำหนดให้ต้องใช้เฉพาะ พ.ศ. หรือ ค.ศ. แต่ข้อมูลต้องไม่ทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิด หากลำดับตัวเลขไม่ใช่วัน–เดือน–ปี หรือใช้ปีเพียงสองหลัก ควรมีข้อความหรือตัวอักษรกำกับให้เข้าใจได้ชัดว่าเลขใดคือวัน เดือน และปี
DD/MM/YYYY
อ่านง่ายเมื่อกลุ่มลูกค้าคุ้นเคย แต่ต้องกำหนดให้เหมือนกันทุก SKU
YYYY/MM/DD
เหมาะกับระบบข้อมูลและการเรียงลำดับ แต่ควรมีคำกำกับรูปแบบ
ปีสองหลัก
ต้องไม่ทำให้สับสนว่าเป็นวัน และควรมีข้อความช่วยอธิบายรูปแบบ
พิมพ์ถูกอย่างเดียวไม่พอ ต้องตรวจให้เจอก่อนออกจากไลน์
ความเสี่ยงที่พบได้ในสายการผลิตคือ ไม่มีข้อความ วันที่ผิด ตัวอักษรขาด หมึกจาง ตำแหน่งเคลื่อน หรือรหัสอ่านไม่ได้ ระบบ Vision Camera หรือ Code Reader สามารถช่วยตรวจตามเงื่อนไขที่กำหนดและส่งสัญญาณเตือนหรือคัดแยกได้
เลือกเครื่องพิมพ์วันที่ให้เหมาะกับบรรจุภัณฑ์
| เทคโนโลยี | เหมาะกับงานลักษณะใด | สิ่งที่ต้องทดสอบ |
|---|---|---|
| CIJ | ขวด กระป๋อง ซอง ฟิล์ม และงานบนสายการผลิตต่อเนื่องหรือพื้นผิวโค้ง | สูตรหมึก การยึดเกาะ ความชื้น ความเร็ว และระยะหัวพิมพ์ |
| TIJ | กล่อง ฉลาก และงานที่ต้องการตัวอักษรหรือรหัสความละเอียดสูง | ชนิดหมึก ระยะห่างหัวพิมพ์ ความเรียบของวัสดุ และต้นทุนต่อรอยพิมพ์ |
| Laser | งานที่ต้องการรหัสถาวรโดยไม่ใช้หมึก เมื่อวัสดุและความปลอดภัยของระบบเหมาะสม | สีรอยมาร์ก ผลกระทบต่อวัสดุ ความเร็ว และระบบดูดควัน |
เครื่องพิมพ์ไม่ได้ทำให้ฉลากถูกกฎหมายโดยอัตโนมัติ ผู้ประกอบการต้องกำหนดข้อมูลตามข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์ ส่วนผู้จัดหาระบบช่วยเลือกเทคโนโลยี พื้นที่พิมพ์ และการตรวจสอบให้ทำงานได้ตามโจทย์นั้น
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฉลากอาหารและการพิมพ์วันที่
อาหารทุกชนิดต้องแสดงทั้งวันผลิตและวันหมดอายุหรือไม่?
ไม่ควรสรุปเหมารวม ต้องตรวจประกาศทั่วไปและประกาศเฉพาะของอาหารประเภทนั้น เพราะอาจกำหนดให้แสดงวันผลิต วันหมดอายุ ควรบริโภคก่อน หรือข้อมูลอื่นแตกต่างกัน
พิมพ์วันที่ไว้ใต้ขวดได้ไหม?
ทำได้ในบางกรณี หากตำแหน่งนั้นเห็นและอ่านได้ชัด และฉลากสื่อให้ผู้บริโภคทราบว่าจะดูวันเดือนปีที่ใดตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
ปีบนฉลากต้องใช้ พ.ศ. เท่านั้นหรือไม่?
ไม่จำเป็นต้องใช้เฉพาะ พ.ศ. สามารถใช้ พ.ศ. หรือ ค.ศ. ได้ แต่รูปแบบต้องชัดเจนและไม่ทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิด โดยเฉพาะเมื่อใช้ปีสองหลักหรือเรียงลำดับต่างจากวัน–เดือน–ปี
ตัวอักษรวันหมดอายุต้องใหญ่เท่าไร?
ตามสรุปของกองอาหาร อย. ข้อมูลกลุ่มนี้ใช้ขั้นต่ำ 1 มม. สำหรับฉลากไม่เกิน 100 ตร.ซม. และ 1.5 มม. สำหรับฉลากมากกว่า 100 ตร.ซม. ทั้งนี้ต้องตรวจประกาศเฉพาะของผลิตภัณฑ์ด้วย
LOT Number จำเป็นหรือไม่?
ความจำเป็นขึ้นกับข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์และระบบคุณภาพของโรงงาน แต่เลขล็อตช่วยการตรวจสอบย้อนกลับ การกักสินค้า และการเรียกคืนให้แม่นยำขึ้น ดูวิธีตั้งรหัสใน LOT Number คืออะไร
ส่งอะไรให้ Better Code ทดสอบก่อนเลือกเครื่อง?
ควรส่งบรรจุภัณฑ์จริง ข้อความที่ยาวที่สุด ตำแหน่งพิมพ์ ความเร็วสายการผลิต สีพื้น สภาพความชื้น และเงื่อนไขหลังพิมพ์ เพื่อทดสอบความชัดและการยึดเกาะใกล้เคียงงานจริง
แหล่งข้อมูลทางการ
- กองอาหาร อย. — กฎหมายการแสดงฉลากอาหาร
- กองอาหาร อย. — ตัวอย่างและสรุปการแสดงฉลากอาหาร
- กองอาหาร อย. — “หมดอายุ” และ “ควรบริโภคก่อน”
- กองอาหาร อย. — การใช้ปี พ.ศ. หรือ ค.ศ.
- กองอาหาร อย. — การใช้ประกาศทั่วไปและประกาศเฉพาะ
หมายเหตุ: บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อช่วยวางแผนฉลากและระบบพิมพ์ ผู้ประกอบการควรตรวจประกาศฉบับเต็ม ประกาศเฉพาะของผลิตภัณฑ์ และสอบถามหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนนำไปใช้จริง
