EXP คืออะไร? ย่อมาจากอะไร อ่านวันหมดอายุบนฉลากอย่างไร
EXP ย่อมาจาก Expiry Date หรือ Expiration Date แปลว่า “วันหมดอายุ” คือวันสุดท้ายที่ผู้ผลิตกำหนดว่าสินค้ายังใช้หรือบริโภคได้อย่างปลอดภัย เมื่อเก็บตามวิธีบนฉลาก หลังวัน EXP ไม่ควรบริโภคหรือใช้ และร้านค้าไม่ควรนำมาจำหน่าย
EXP คืออะไร ย่อมาจากอะไร?
EXP เป็นตัวย่อของ Expiry Date หรือ Expiration Date ภาษาไทยคือ “วันหมดอายุ” บนฉลากอาจเขียนว่า EXP, EXD, Exp. date หรือ Use by ซึ่งหมายถึงเรื่องเดียวกัน คือวันสุดท้ายที่สินค้ายังปลอดภัยและมีคุณภาพตามที่ผู้ผลิตรับรอง ภายใต้เงื่อนไขการเก็บที่ระบุบนฉลาก
มาตรฐานฉลากอาหารสากล Codex (CXS 1-1985 ฉบับปรับปรุง 2018) อธิบายว่าหลังวัน Use-by หรือวันหมดอายุ สินค้า ไม่ควรจำหน่ายหรือบริโภค ด้วยเหตุผลด้านความปลอดภัยและคุณภาพ และกำหนดให้ใช้วันแบบนี้กับอาหารที่ต้องบริโภคก่อนวันที่กำหนดเพื่อความปลอดภัย
EXP, EXD, Use by และ BBF ต่างกันอย่างไร?
| บนฉลาก | ย่อมาจาก | ความหมาย | หลังวันที่ระบุ |
|---|---|---|---|
| EXP | Expiry / Expiration Date | วันหมดอายุ | ไม่ควรบริโภคหรือใช้ |
| EXD | Expiry Date | วันหมดอายุ (เหมือน EXP) | ไม่ควรบริโภคหรือใช้ |
| Exp. date | Expiration Date | มักพบบนยาและเวชภัณฑ์ | ไม่ควรใช้ |
| Use by | Use by | ใช้ก่อน (แบบวันหมดอายุ) | ไม่ควรบริโภคหรือใช้ |
| BBF / BB / BBE | Best Before | ควรบริโภคก่อน | อาจยังบริโภคได้ถ้าสินค้าไม่เปลี่ยนสภาพ แต่คุณภาพอาจลดลง |
รวมตัวย่อบนฉลากทั้งหมดและตัวย่อเดือนภาษาอังกฤษอ่านได้ที่ วันหมดอายุ ภาษาอังกฤษ และตัวย่อบนฉลากทั้งหมด
อ่านความต่างระหว่างวันหมดอายุกับวันควรบริโภคก่อนแบบละเอียดได้ที่ BBF คืออะไร? ต่างจาก BBE และ EXP อย่างไร และเรื่องวันผลิตที่ MFG คืออะไร? วันผลิตบนฉลากอ่านอย่างไร
อ่านวันหมดอายุ EXP บนฉลากอย่างไร?
| ตัวอย่างบนฉลาก | อ่านว่า |
|---|---|
EXP 09/10/2027 | หมดอายุวันที่ 9 ตุลาคม 2027 (เรียง วัน/เดือน/ปี) |
EXP 10/2027 | มีแค่เดือนและปี: หมดอายุภายในเดือนตุลาคม 2027 ควรใช้ให้หมดก่อนสิ้นเดือน |
EXP JUL 27 | เดือนเป็นตัวอักษร: หมดอายุเดือนกรกฎาคม 2027 |
EXP 2027-10-09 | เรียง ปี-เดือน-วัน: หมดอายุ 9 ตุลาคม 2027 |
หมดอายุ 09 10 70 | ปี พ.ศ. 2 หลัก: 70 = พ.ศ. 2570 (ค.ศ. 2027) |
สำหรับอาหาร หลักเกณฑ์ฉลากของ อย. ให้เขียนปีเป็น พ.ศ. หรือ ค.ศ. แบบ 2 หรือ 4 หลักได้ เดือนเป็นตัวเลขหรือตัวอักษรได้ และ ถ้าไม่เรียง วัน-เดือน-ปี ต้องมีข้อความบอกลำดับ สินค้าที่อายุไม่เกิน 90 วันต้องแสดงวัน เดือน และปี ส่วนสินค้าที่อายุเกิน 90 วันแสดงแค่เดือนและปีได้
EXP บนอาหาร ยา และเครื่องสำอาง ต่างกันไหม?
อาหาร
ฉลากอาหารในภาชนะบรรจุต้องใช้คำภาษาไทย “หมดอายุ” หรือ “ควรบริโภคก่อน” ตามด้วยวันที่ ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 และใส่ภาษาอังกฤษที่มีความหมายเดียวกัน เช่น EXP คู่กันได้ อย. แนะนำว่าอาหารอายุสั้นที่ต้องแช่เย็น เช่น นมพาสเจอร์ไรส์และน้ำผลไม้พาสเจอร์ไรส์ ไม่ควรบริโภคหลังวันหมดอายุ
ยา
ยามักใช้คำว่า EXP หรือ Exp. date เช่น EXP JUL 27 หมายถึงหมดอายุเดือนกรกฎาคม 2027 วันหมดอายุบอกช่วงเวลาที่ควรใช้หรือจ่ายยา ยาบางชนิดเมื่อเปิดใช้แล้วจะมีอายุสั้นลงกว่าวันบนกล่อง ให้ทำตามคำแนะนำบนฉลากหรือสอบถามเภสัชกร
เครื่องสำอาง
เครื่องสำอางบางชนิดพิมพ์วันหมดอายุ ส่วนบางชนิดใช้ สัญลักษณ์กระปุกเปิดฝา พร้อมตัวเลข เช่น 12M หมายถึงใช้ได้ 12 เดือนหลังเปิด ซึ่งไม่ใช่วันหมดอายุบนกล่อง ข้อกำหนดฉลากเครื่องสำอางมีประกาศเฉพาะ ผู้ผลิตควรตรวจกับ อย.
เลยวัน EXP แล้วยังใช้ได้ไหม?
ไม่ควร วันหมดอายุเกี่ยวกับความปลอดภัย หลังวันนี้สินค้าอาจเสื่อมสภาพหรือเสียได้แม้หน้าตาจะดูปกติ ให้ทิ้งหรือคืนร้าน และสังเกตเพิ่มดังนี้
- ยังไม่ถึงวัน EXP ก็เสียได้ ถ้าเก็บผิดวิธี เช่น อาหารแช่เย็นที่วางไว้นอกตู้เย็นนาน หรือบรรจุภัณฑ์บวม รั่ว มีกลิ่นผิดปกติ
- เปิดแล้วให้ดูคำแนะนำหลังเปิด เช่น “หลังเปิดเก็บในตู้เย็นและบริโภคภายใน … วัน”
- ร้านค้าไม่ควรวางขายสินค้าเลยวันที่: หลักเกณฑ์ฉลากของ อย. กำหนดให้วันที่บนฉลากต้องไม่ก่อนวันที่จำหน่าย
สำหรับผู้ผลิต: พิมพ์วันหมดอายุให้ชัดและถูกทุกชิ้น
ผู้ผลิตเป็นผู้กำหนดอายุสินค้าจากการศึกษาอายุการเก็บรักษา (shelf life) แล้วเลือกว่าจะพิมพ์ “หมดอายุ” (ความปลอดภัย) หรือ “ควรบริโภคก่อน” (คุณภาพ) ตามลักษณะสินค้าและประกาศที่เกี่ยวข้อง จากนั้นควบคุมการพิมพ์ให้ถูกทุกชิ้น
- ใช้คำและรูปแบบวันที่ตามฉลาก เช่น
หมดอายุ / EXP 09/10/2027ใช้ลำดับวันที่และตัวคั่นแบบเดียวกันทุกล็อต เลี่ยงตัวเลขติดกันยาว ๆ ที่อ่านยาก - ตั้งให้เครื่องบวกวันจากนาฬิกาเครื่อง แทนการแก้ตัวเลขด้วยมือทุกวัน เครื่องพิมพ์วันที่อุตสาหกรรมหลายรุ่นตั้งค่าบวกวันอัตโนมัติได้ ควรตรวจว่ารุ่นที่ใช้รองรับแบบใด
- พิมพ์วันผลิตและ LOT คู่กัน เพื่อตรวจสอบย้อนกลับ อ่าน LOT Number คืออะไร
- เลือกตำแหน่งพิมพ์ที่อ่านง่ายและไม่ถูกเสียดสี ดู พิมพ์วันหมดอายุที่ก้นขวด ฝา ซอง หรือกล่องได้ไหม
- เลือกหมึกให้ติดแน่นกับวัสดุ และเหมาะกับบรรจุภัณฑ์อาหาร อ่าน หมึกพิมพ์วันที่สำหรับอาหาร
- ตรวจรหัสวันที่อัตโนมัติ ด้วย กล้องตรวจสอบชิ้นงาน อ่านรหัส (OCR) คัดชิ้นที่พิมพ์ผิดหรือไม่มีวันที่ออกจากไลน์ ช่วยลดความเสี่ยงสินค้าวันที่ผิดหลุดถึงลูกค้า
| งาน | เทคโนโลยีที่มักเลือก | ดูเพิ่มเติม |
|---|---|---|
| ขวด ซอง กระป๋อง บนสายพานต่อเนื่อง | CIJ อิงค์เจ็ทต่อเนื่อง | เครื่องพิมพ์วันที่ CIJ FASTJET |
| กล่องกระดาษ ฉลาก ฟิล์ม ต้องการตัวอักษรคม | TIJ ระบบตลับหมึก | เครื่องพิมพ์ TIJ FASTJET |
| ขวด PET กระป๋อง ต้องการรหัสถาวรไม่ใช้หมึก | Laser | เครื่องพิมพ์วันที่เลเซอร์ |
| ผลิตเป็นล็อตเล็ก ย้ายจุดพิมพ์บ่อย | เครื่องพิมพ์มือถือ | เครื่องพิมพ์วันที่แบบมือถือ |
สรุปข้อกำหนดฉลากอาหารทั้งหมดอ่านได้ที่ ฉลากอาหารตาม อย. 2567 ต้องพิมพ์อะไรบ้าง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ EXP
EXP ย่อมาจากอะไร?
EXP ย่อมาจาก Expiry Date หรือ Expiration Date แปลว่าวันหมดอายุ คือวันสุดท้ายที่สินค้ายังใช้หรือบริโภคได้อย่างปลอดภัยเมื่อเก็บตามวิธีบนฉลาก
EXP กับ EXD ต่างกันไหม?
ไม่ต่างกัน ทั้งสองคำหมายถึงวันหมดอายุ ผู้ผลิตแต่ละรายเลือกใช้ตัวย่อต่างกัน บางรายเขียน Exp. date หรือ Use by
EXP กับ BBF ต่างกันอย่างไร?
EXP (หมดอายุ) เป็นเรื่องความปลอดภัย หลังวันนี้ไม่ควรบริโภค ส่วน BBF (ควรบริโภคก่อน) เป็นเรื่องคุณภาพ หลังวันที่อาจยังบริโภคได้ถ้าสินค้าไม่เปลี่ยนสภาพ
เลยวันหมดอายุไป 1 วัน ยังกินได้ไหม?
ไม่ควร วันหมดอายุเป็นวันสุดท้ายที่ผู้ผลิตรับรองความปลอดภัย หลังจากนั้นไม่ควรบริโภคแม้จะดูปกติ โดยเฉพาะอาหารแช่เย็นอายุสั้น
EXP 10/2027 หมดอายุวันไหน?
ฉลากที่มีแค่เดือนและปีหมายถึงหมดอายุภายในเดือนตุลาคม 2027 เพื่อความปลอดภัยควรใช้ให้หมดก่อนสิ้นเดือนนั้น ถ้าเป็นยาให้สอบถามเภสัชกร
EXP JUL 27 อ่านอย่างไร?
หมายถึงหมดอายุเดือนกรกฎาคม (JUL) ปี 2027 รูปแบบเดือนเป็นตัวอักษรพบบ่อยบนยาและสินค้านำเข้า
ทำไมบางสินค้าไม่มี EXP?
สินค้าบางชนิดใช้ “ควรบริโภคก่อน” (BBF) แทน เพราะหลังวันที่แค่คุณภาพลดลง ผู้ผลิตเลือกตามลักษณะสินค้าและประกาศที่เกี่ยวข้อง เครื่องสำอางบางชนิดใช้สัญลักษณ์อายุหลังเปิด เช่น 12M
แหล่งข้อมูล
- กองอาหาร อย. – หลักเกณฑ์การแสดงฉลากอาหารและตัวอย่างฉลาก (ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567)
- อย. กองพัฒนาศักยภาพผู้บริโภค – ความหมายของวันหมดอายุและควรบริโภคก่อน
- คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล – วันผลิตและวันหมดอายุของยา
- FAO/WHO Codex Alimentarius – CXS 1-1985 General Standard for the Labelling of Prepackaged Foods (ปรับปรุง 2018)
อยากให้วันหมดอายุบนสินค้าชัดและถูกทุกชิ้น?
ส่งรูปบรรจุภัณฑ์และรูปแบบวันที่ที่ต้องพิมพ์ ทีม Better Code ช่วยเลือกเครื่องพิมพ์วันที่ ตั้งค่าบวกวันอัตโนมัติ และทดสอบพิมพ์กับชิ้นงานจริง
