QR Code มอก. คืออะไร? สแกนเช็ค มอก. อย่างไร และผู้ผลิตต้องพิมพ์ QR คู่เครื่องหมายอย่างไร
QR Code มอก. คือ QR Code ที่ผู้รับใบอนุญาต มอก. (ผู้ผลิตและผู้นำเข้า) ต้องแสดงคู่กับเครื่องหมายมาตรฐาน มอก. บนตัวสินค้า หีบห่อ หรือบรรจุภัณฑ์ ตามกฎกระทรวงว่าด้วยลักษณะ การทำ วิธีแสดง และการใช้เครื่องหมายมาตรฐานกับผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ. 2563 ซึ่งบังคับใช้ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2564 วิธีเช็ค มอก. คือสแกน QR ด้วยกล้องมือถือ แล้วดูว่าลิงก์เปิดไปที่เว็บไซต์ของ สมอ. (tisi.go.th) และข้อมูลผู้รับใบอนุญาตกับสินค้าตรงกับฉลาก ผู้ผลิตเป็นคนสร้าง QR เองผ่านระบบ e-Service ของ สมอ. แล้วพิมพ์ให้เห็นง่ายและชัดเจน ถ้าไม่แสดง สมอ. จะตักเตือนครั้งแรก หากทำผิดซ้ำมีโทษปรับสูงสุด 300,000 บาทและอาจถูกพักใช้ใบอนุญาต
QR Code มอก. คืออะไร?
QR Code มอก. คือรหัส QR ที่แสดงรายละเอียดใบอนุญาตและข้อมูลของผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่ได้รับอนุญาตในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ โดยต้องแสดงคู่กับเครื่องหมาย มอก. ที่ตัวสินค้า สิ่งบรรจุ หีบห่อ หรือสิ่งห่อหุ้ม ให้เห็นได้ง่ายและชัดเจน เมื่อสแกนจะเปิดหน้าเว็บไซต์ที่ สมอ. (สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม) กำหนด ผู้ซื้อจึงตรวจได้ทันทีว่าสินค้าชิ้นนั้นมาจากผู้รับใบอนุญาตรายใด
ข้อกำหนดนี้ใช้กับผู้รับใบอนุญาต มอก. ทุกราย ทั้งผู้ผลิตในประเทศและผู้นำเข้า ช่วงที่ประกาศใช้ สมอ. ระบุว่ามีผู้รับใบอนุญาตกว่า 10,000 ราย ใบอนุญาตกว่า 80,000 ฉบับ ครอบคลุมกว่า 800 มาตรฐาน เช่น เหล็ก เครื่องใช้ไฟฟ้า คอนกรีต เซรามิก ยานยนต์ และของเล่น
ทำไมสินค้า มอก. ต้องมี QR Code?
- ให้ผู้บริโภคตรวจสอบได้ก่อนซื้อ ว่าสินค้าได้รับอนุญาตและมาจากผู้รับใบอนุญาตจริง
- ใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงเมื่อร้องเรียน หากพบว่าสินค้าไม่เป็นไปตามมาตรฐาน
- ลดเครื่องหมาย มอก. ปลอม เพราะรูปเครื่องหมายเพียงอย่างเดียวลอกเลียนได้ง่าย แต่ข้อมูลใน QR ผูกกับฐานข้อมูลของ สมอ.
บังคับใช้ตั้งแต่เมื่อไร?
| ช่วงเวลา | เหตุการณ์ |
|---|---|
| ก.ค. 2563 | กฎกระทรวงว่าด้วยลักษณะ การทำ วิธีแสดง และการใช้เครื่องหมายมาตรฐานกับผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ. 2563 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา |
| 21 ม.ค. 2564 | วันบังคับใช้ตามกำหนดเดิม |
| 5 ม.ค. 2564 | ครม. เห็นชอบขยายเวลาออกไป 180 วัน เพื่อให้ผู้ประกอบการเตรียมตัว |
| ก.ค. 2564 | เริ่มบังคับใช้จริง ผู้รับใบอนุญาตทุกรายต้องแสดง QR Code คู่เครื่องหมาย มอก. |
| ปัจจุบัน | สมอ. อ้างอิงการแสดง QR Code ตามกฎกระทรวงฉบับนี้และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) |
วิธีสแกน QR Code มอก. เช็คสินค้า 5 ขั้นตอน
- หาเครื่องหมาย มอก. และ QR Code บนตัวสินค้า กล่อง หรือฉลาก โดยปกติต้องอยู่คู่หรือใกล้กับเครื่องหมาย และมีหมายเลข มอก. ใต้หรือข้างเครื่องหมาย
- เปิดกล้องมือถือหรือแอปสแกน QR ทั่วไป สมอ. กำหนดให้ QR ต้องอ่านได้ด้วยโปรแกรมพื้นฐานที่ไม่มีค่าใช้จ่าย จึงไม่ต้องติดตั้งแอปพิเศษ
- ดูลิงก์ก่อนกดเปิด QR Code มอก. ต้องพาไปยังเว็บไซต์ที่ สมอ. กำหนดเท่านั้น ลิงก์จึงควรเป็นโดเมนของ สมอ. (tisi.go.th) ถ้าพาไปเว็บอื่น ให้ระวัง
- เทียบข้อมูลกับฉลาก ดูชื่อผู้รับใบอนุญาตและรายละเอียดผลิตภัณฑ์ว่าตรงกับชื่อผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ชื่อสินค้า และหมายเลข มอก. บนกล่องหรือไม่
- ถ้าไม่แน่ใจ ค้นซ้ำในระบบใบอนุญาต สมอ. มีระบบสืบค้นข้อมูลใบอนุญาต มอก. ค้นได้ด้วยเลขที่ใบอนุญาต เลขที่ มอก. ชื่อ มอก. หรือชื่อผู้ประกอบการ
สแกนไม่ได้ หรือข้อมูลไม่ตรง ทำอย่างไร?
| สิ่งที่พบ | ควรทำ |
|---|---|
| มีเครื่องหมาย มอก. แต่ไม่มี QR Code | สอบถามผู้ขายหรือผู้ผลิต และตรวจในระบบสืบค้นใบอนุญาตของ สมอ. ก่อนซื้อ |
| QR เปิดไปเว็บไซต์อื่นที่ไม่ใช่ของ สมอ. | อย่ากรอกข้อมูลส่วนตัว และตรวจในระบบของ สมอ. แทน |
| ชื่อผู้รับใบอนุญาตหรือสินค้าไม่ตรงกับฉลาก | ถ่ายภาพฉลากและ QR เก็บไว้ แล้วแจ้ง สมอ. ทางเว็บไซต์ tisi.go.th หรือเฟซบุ๊ก TISI Official |
| QR ซีด เลอะ หรือบิดจนสแกนไม่ติด | ลองสแกนในที่แสงพอและถือมือถือให้ตรง หากยังไม่ได้ ให้ค้นด้วยเลข มอก. หรือชื่อผู้ประกอบการแทน |
ผู้ผลิตและผู้นำเข้าต้องทำอะไรบ้าง?
- ได้รับใบอนุญาต มอก. ทั้งมาตรฐานทั่วไปหรือมาตรฐานบังคับ
- เข้าระบบ e-Service ของ สมอ. (ระบบ SSO) แล้วเปิดเมนูระบบ QR Code
- บันทึกข้อมูลผลิตภัณฑ์ที่ได้รับอนุญาต ให้ถูกต้อง แล้วยืนยันข้อมูล
- สร้าง QR Code ระบบให้ทั้งลิงก์ URL และรูป QR สำหรับนำไปใส่ในแบบฉลาก ผู้ประกอบการเป็นผู้สร้างเอง สมอ. ไม่ได้ส่ง QR มาให้
- ใส่ QR คู่เครื่องหมาย มอก. ที่ตัวสินค้า สิ่งบรรจุ หรือหีบห่อ (เครื่องหมายแสดงบนบรรจุภัณฑ์ได้เมื่อลักษณะสินค้าไม่เอื้อให้แสดงบนตัวสินค้า) ระบุหมายเลข มอก. ใต้หรือข้างเครื่องหมาย และทำให้เครื่องหมายไม่หลุดลอกหรือถูกทำลายได้ง่าย
- ทดสอบสแกนกับสินค้าจริง ก่อนผลิตจำนวนมาก ทั้งหลังพิมพ์และหลังผ่านการบรรจุ ขนส่ง หรือการใช้งาน
เรื่องสีและขนาด สมอ. ตอบไว้ว่าเครื่องหมาย มอก. ใช้สีใดก็ได้ แต่ต้องเห็นชัดเจนและเหมาะกับขนาดสินค้า ส่วนรายละเอียดฉลากอื่นให้ตรวจตาม มอก. แต่ละฉบับ ก่อนสั่งพิมพ์ควรตรวจกับข้อกำหนดล่าสุดของ สมอ. ทุกครั้ง
พิมพ์ QR Code มอก. ลงบนสินค้าได้กี่วิธี?
QR ที่สร้างจากระบบ สมอ. เป็นลิงก์ตามข้อมูลที่ผู้ประกอบการบันทึกไว้ ไม่ได้เปลี่ยนตามวันผลิตเหมือนวันหมดอายุหรือเลขล็อต จึงพิมพ์ไว้ในแบบบรรจุภัณฑ์ล่วงหน้าได้ แต่ถ้าบรรจุภัณฑ์ใช้ร่วมหลายรุ่น หรือต้องแสดงบนตัวสินค้า เช่น ท่อ สายไฟ หรือชิ้นส่วนโลหะ การพิมพ์บนไลน์ผลิตจะยืดหยุ่นกว่า และพิมพ์พร้อมวันที่ผลิตกับเลขล็อตได้ในครั้งเดียว
| วิธีพิมพ์ | เหมาะกับ | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|
| พิมพ์ในแบบบรรจุภัณฑ์ (โรงพิมพ์) | กล่องหรือซองที่ใช้กับสินค้ารุ่นเดียว | แก้ไขยากเมื่อข้อมูลหรือรุ่นเปลี่ยน ต้องสั่งพิมพ์ใหม่ |
| ฉลากสติกเกอร์ (Thermal Transfer) | สินค้าหลายรุ่น ล็อตเล็ก ติดฉลากเพิ่มทีหลัง | เลือกริบบอน Wax, Wax-Resin หรือ Resinให้ตรงกับวัสดุฉลากเพื่อให้รหัสไม่ลบง่าย |
| เครื่องพิมพ์ CIJ (F640 / F650) | พิมพ์บนไลน์ ผิวโค้ง ขวด ท่อ สายไฟ ระยะพิมพ์ห่างได้ | เป็น QR แบบจุดหมึก ต้องเลือกขนาดรหัสและความเร็วให้สแกนได้ ดู เครื่องพิมพ์ QR Code F640 / F650 |
| เครื่องพิมพ์ TIJ (F3500) | กล่อง ฉลาก ซองกระดาษ ต้องการ QR คมชัด | หัวพิมพ์ต้องอยู่ใกล้ผิวงานและผิวงานควรเรียบ |
| เลเซอร์มาร์กกิ้ง | รหัสถาวรบนพลาสติก โลหะ หรือชิ้นส่วนที่ไม่ต้องการให้หลุดลอก | ไม่ใช้หมึก ต้องทดสอบคอนทราสต์ของรอยมาร์กกับวัสดุจริง |
| เครื่องพิมพ์มือถือ S510 | SME ล็อตเล็ก สินค้าวางนิ่ง | ความคมขึ้นกับการลากเครื่อง ควรสแกนตรวจทุกล็อต |
พิมพ์ QR Code มอก. ให้สแกนติดทุกชิ้น: เช็กลิสต์ 6 ข้อ
- ขนาดพอสำหรับมือถือ ทดสอบสแกนที่ระยะที่ผู้ซื้อถือสินค้าจริง QR ที่เล็กเกินไปทำให้มือถือหลายรุ่นอ่านไม่ได้
- เว้นขอบว่างรอบรหัส (Quiet Zone) มาตรฐาน QR Code (ISO/IEC 18004) กำหนดขอบว่างกว้าง 4 ช่องโมดูลรอบรหัส อย่าให้ลายบรรจุภัณฑ์หรือตัวอักษรชิดเกินไป
- คอนทราสต์สูง ใช้จุดเข้มบนพื้นสว่าง หลีกเลี่ยงพื้นสะท้อนแสงหรือลายพื้นหลังที่รบกวน
- ความละเอียดพอกับจำนวนข้อมูล ลิงก์ยาวทำให้ QR มีโมดูลมาก ต้องพิมพ์ให้แต่ละจุดแยกกันชัด
- ระวังผิวโค้งและความเร็วไลน์ ผิวขวดหรือท่อทำให้รหัสบิด และไลน์ที่วิ่งเร็วทำให้จุดยืดหรือหด ต้องตั้งค่าเครื่องและทดสอบที่ความเร็วจริง
- ทดสอบหลังใช้งานจริง สแกนด้วยมือถือหลายรุ่นหลังการบรรจุ ถู เปียก หรือขนส่ง ไลน์ที่ผลิตเร็วใช้กล้อง Code Reader ตรวจ QR และบาร์โค้ดบนไลน์ได้
สรุป
QR Code มอก. คือรหัสที่ผู้รับใบอนุญาต มอก. ทุกรายต้องแสดงคู่กับเครื่องหมาย มอก. ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2564 ผู้บริโภคสแกนด้วยกล้องมือถือเพื่อดูข้อมูลใบอนุญาตบนเว็บไซต์ของ สมอ. ได้ทันที ฝั่งผู้ผลิตต้องสร้าง QR ในระบบ e-Service ของ สมอ. แล้วพิมพ์ให้ชัดและสแกนติด จะพิมพ์ในแบบบรรจุภัณฑ์ ใช้ฉลาก หรือพิมพ์บนไลน์ด้วย CIJ, TIJ หรือเลเซอร์ ก็ควรทดสอบสแกนกับสินค้าจริงก่อนผลิตจำนวนมาก
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ QR Code มอก.
QR Code มอก. คืออะไร?
คือ QR Code ที่แสดงรายละเอียดใบอนุญาตและข้อมูลผลิตภัณฑ์ในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งผู้รับใบอนุญาต มอก. ต้องแสดงคู่กับเครื่องหมาย มอก. บนสินค้าหรือบรรจุภัณฑ์ ตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2563 ที่บังคับใช้ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2564
สแกน มอก. ยังไง ต้องใช้แอปอะไร?
ใช้กล้องมือถือหรือแอปสแกน QR ทั่วไปสแกนรหัสข้างเครื่องหมาย มอก. ไม่ต้องติดตั้งแอปพิเศษ เพราะ สมอ. กำหนดให้อ่านได้ด้วยโปรแกรมพื้นฐานที่ไม่มีค่าใช้จ่าย จากนั้นตรวจว่าลิงก์เป็นเว็บไซต์ของ สมอ. และข้อมูลตรงกับฉลาก
ตามข้อกำหนดใหม่ สินค้า มอก. ต้องแสดงอะไรคู่กับเครื่องหมาย?
ต้องแสดง QR Code ที่ให้ข้อมูลใบอนุญาตและข้อมูลผลิตภัณฑ์คู่กับเครื่องหมาย มอก. ให้เห็นได้ง่ายและชัดเจน และระบุหมายเลข มอก. ไว้ใต้หรือข้างเครื่องหมาย
สินค้า มอก. ทุกชนิดต้องมี QR Code ไหม?
ข้อกำหนดใช้กับผู้รับใบอนุญาต มอก. ทุกราย ทั้งผู้ผลิตในประเทศและผู้นำเข้า ระบบ QR Code ของ สมอ. รองรับทั้งใบอนุญาตมาตรฐานทั่วไปและมาตรฐานบังคับ รายละเอียดฉลากเฉพาะของสินค้าแต่ละชนิดให้ตรวจตาม มอก. ฉบับนั้น
ใครเป็นคนสร้าง QR Code มอก.?
ผู้ประกอบการสร้างเอง โดยเข้าระบบ e-Service ของ สมอ. บันทึกข้อมูลผลิตภัณฑ์ที่ได้รับอนุญาต แล้วระบบจะให้ลิงก์และรูป QR สำหรับนำไปพิมพ์ สมอ. ไม่ได้ส่ง QR มาให้
ไม่แสดง QR Code คู่เครื่องหมาย มอก. มีโทษอะไร?
ตามที่ สมอ. แถลง หากตรวจพบครั้งแรกจะตักเตือนก่อน ถ้ายังทำผิดซ้ำจะดำเนินการตามกฎหมาย มีโทษปรับสูงสุด 300,000 บาท และอาจถูกพักใช้ใบอนุญาต
QR Code มอก. ลิงก์ไปเว็บไซต์ของบริษัทได้ไหม?
ไม่ได้ QR Code ที่แสดงคู่เครื่องหมาย มอก. ต้องแสดงข้อมูลบนเว็บไซต์ที่ สมอ. กำหนดเท่านั้น ถ้าต้องการให้ลูกค้าเข้าเว็บไซต์บริษัท ให้ใช้ QR แยกอีกตัวและวางให้ไม่สับสนกับ QR ของ สมอ.
ใช้เครื่องพิมพ์วันที่พิมพ์ QR Code มอก. บนสินค้าได้ไหม?
ได้ เครื่องพิมพ์ FASTJET แบบ CIJ (F640 / F650), TIJ (F3500), เลเซอร์ และเครื่องพิมพ์มือถือ S510 พิมพ์ QR Code ได้ และพิมพ์พร้อมวันที่ผลิตกับเลขล็อตได้ในครั้งเดียว ควรทดสอบขนาดรหัสและสแกนกับสินค้าจริงก่อนใช้งาน
แหล่งข้อมูล
- กฎกระทรวงว่าด้วยการกำหนดลักษณะ การทำ วิธีแสดง และการใช้เครื่องหมายมาตรฐานกับผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ. 2563 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) ตามที่ สมอ. อ้างอิงในเว็บบอร์ดทางการ
- สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) – เว็บบอร์ดถาม-ตอบ: ผู้ประกอบการสร้าง QR Code เองผ่านระบบ e-Service, การแสดงเครื่องหมายและสีของเครื่องหมาย มอก.
- สมอ. – คู่มือระบบบันทึกข้อมูลเพื่อสร้าง QR Code (Manual Recorded Data System For Create a QR Code) และระบบสืบค้นข้อมูลใบอนุญาต มอก. (tisi.go.th)
- ข่าว สมอ. และกระทรวงอุตสาหกรรม (ก.ย. 2563 – พ.ย. 2564) เรื่องวันบังคับใช้ การขยายเวลา 180 วันตามมติ ครม. 5 ม.ค. 2564 และบทลงโทษ
- ISO/IEC 18004 – มาตรฐานสัญลักษณ์ QR Code (ขอบว่าง Quiet Zone 4 โมดูล)
อยากพิมพ์ QR Code มอก. บนสินค้าให้สแกนติดทุกชิ้น?
ส่งรูปสินค้า ตำแหน่งที่ต้องการพิมพ์ และลิงก์ QR จากระบบ สมอ. ทีม Better Code ช่วยเลือกระหว่าง CIJ, TIJ, เลเซอร์ หรือฉลาก ทดสอบพิมพ์กับสินค้าจริง และสแกนยืนยันก่อนตัดสินใจ
