พิมพ์วันหมดอายุที่ก้นขวด ฝา ซอง หรือกล่องได้ไหม? เลือกตำแหน่งให้เห็นชัด
คำตอบสั้น: พิมพ์วันที่ผลิตหรือวันหมดอายุที่ก้นขวด ฝา รอยซีลของซอง หรือกล่องได้ในบางกรณี แต่ต้องตรวจข้อกำหนดของอาหารประเภทนั้นก่อน และผู้ซื้อจะต้องหาวันที่พบ อ่านได้ชัดหลังบรรจุและขณะจำหน่าย หากวันที่อยู่คนละจุดกับข้อความกำกับบนฉลาก ให้ระบุตำแหน่งที่พิมพ์ไว้บนฉลากอย่างชัดเจน เช่น “ดูวันหมดอายุที่ก้นขวด” ไม่ใช่ปล่อยให้ลูกค้าค้นหาเอง
เรียบเรียงโดย ทีมเทคนิค Better Code · อัปเดต 26 กันยายน 2569 · แนวทางสำหรับผู้ผลิตอาหารและเครื่องดื่ม โดยต้องตรวจประกาศเฉพาะผลิตภัณฑ์ก่อนใช้จริง
คนซื้อเห็นคำบอกตำแหน่งและค้นหาวันที่บนบรรจุภัณฑ์ได้
ตัวเลขครบ คม ชัด ไม่ถูกซ่อนโดยฉลาก ฝา หรือรอยพับ
รหัสไม่เลือนระหว่างลำเลียง บรรจุ เก็บ และวางขาย
พิมพ์วันที่ตรงไหนบนบรรจุภัณฑ์ได้บ้าง?
กฎเดียวใช้แทนทุกสินค้าไม่ได้ ตำแหน่งที่เหมาะสมต้องดู รูปทรงบรรจุภัณฑ์ วัสดุ พื้นที่พิมพ์ ความชื้น การเสียดสี และการมองเห็นของผู้บริโภค ควบคู่ข้อกำหนดฉลากของสินค้านั้น ตารางนี้เป็นแนวทางคัดตำแหน่งเพื่อทดสอบ ไม่ใช่คำรับรองว่าทุกตำแหน่งใช้ได้กับอาหารทุกชนิด
| ตำแหน่ง | เหมาะเมื่อ | ต้องระวัง |
|---|---|---|
| ก้นขวด | พื้นที่เรียบพอและลูกค้าพลิกขวดอ่านได้ | รอยนูน PET ความชื้น การเสียดสีกับสายพานและการซ้อนขวด |
| ฝาหรือคอขวด | ตำแหน่งเปิดเผยหลังหุ้มฉลากและพิมพ์ได้ครบ | ฝาโค้ง เลื่อนตำแหน่ง ฟิล์มหุ้ม หรือรหัสหลุดเมื่อเปิด |
| ซอง / รอยซีล | มีพื้นที่ต่อเนื่องและไม่ถูกพับหรือฉีกทิ้ง | ซีลร้อน รอยย่น สีพื้นสะท้อน และวันที่ถูกตัดขาด |
| กล่อง | กล่องเป็นบรรจุภัณฑ์ที่ผู้ซื้อได้รับและข้อมูลยังอยู่ครบ | กล่องชั้นนอกถูกแยกขาย สติ๊กเกอร์ปิดทับ หรือรอยต่อพับ |
ถ้าวันที่อยู่ก้นขวดหรือบนฝา ฉลากควรเขียนอย่างไร?
ตามแนวทางของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา หากไม่สามารถแสดงคำว่า “ผลิต” “หมดอายุ” หรือ “ควรบริโภคก่อน” ติดกับตัววันที่ในจุดนั้นได้ ฉลากต้องบอกตำแหน่งที่พิมพ์ให้ชัดเจน โดยใช้คำกำกับให้ตรงกับข้อมูลและข้อกำหนดของอาหารประเภทนั้น ตัวอย่างข้อความที่อ่านเข้าใจง่าย ได้แก่:
- “วันหมดอายุ ดูที่ก้นขวด” เมื่อพิมพ์วันที่ไว้ใต้ขวดจริง
- “ควรบริโภคก่อน ดูที่ฝาขวด” เมื่อสินค้าประเภทนั้นใช้ข้อความ “ควรบริโภคก่อน”
- “วันผลิตและวันหมดอายุ ดูที่รอยซีลด้านบนซอง” เมื่อพิมพ์ทั้งสองรายการในจุดเดียวกัน
อย่าใช้คำบอกกว้าง ๆ อย่าง “ดูบนบรรจุภัณฑ์” หากลูกค้าต้องพลิกหาเองหลายด้าน และอย่าเปลี่ยนคำว่า “ควรบริโภคก่อน” เป็น “หมดอายุ” ตามความสะดวกโดยไม่ตรวจข้อกำหนดเฉพาะสินค้า อย. อธิบายว่าคำสองคำนี้ใช้แทนกันไม่ได้ในกรณีที่กฎหมายกำหนดคำเฉพาะ
เลือกจุดพิมพ์ในไลน์จริงด้วยการทดสอบ 5 ขั้น
- ดูสินค้าที่ลูกค้าถือจริง: ตรวจว่าขวด ซอง หรือกล่องใดเป็นหน่วยขาย และมีชิ้นใดถูกทิ้งก่อนถึงมือผู้ซื้อ
- จำลองทุกขั้นหลังพิมพ์: ผ่านเครื่องห่อ รางกั้น การติดฉลาก การแพ็ก และการขนส่ง เพื่อดูว่ารหัสยังอยู่และอ่านได้ไหม
- ทดสอบบนผิวจริง: วัดพื้นที่ราบ ความโค้ง สีพื้น ความชื้น และการยึดเกาะของหมึก หรือผลการมาร์กเลเซอร์
- ให้คนที่ไม่รู้ตำแหน่งลองหา: ถามว่าพบวันผลิตหรือวันหมดอายุในเวลาเหมาะสมหรือไม่ แล้วปรับคำบอกตำแหน่งบนฉลาก
- ตรวจข้อความและรหัสทุกล็อต: ยืนยันวันที่ รูปแบบ ปี พ.ศ./ค.ศ. เลขล็อต และความชัดในจุดตรวจของสายการผลิต หากใช้กล้อง Vision ให้ทดสอบกับภาพเสียจริง
ถ้าต้องพิมพ์บนขวด PET ที่มีหยดน้ำหรือหมึกหลุดง่าย อ่านต่อที่ วิธีแก้หมึกพิมพ์วันที่บนขวด PET หลุดหรือไม่ชัด ก่อนสรุปตำแหน่งสุดท้าย
เครื่องพิมพ์แบบไหนเหมาะกับขวด ซอง และกล่อง?
CIJ มักใช้กับไลน์ที่วิ่งเร็วและพื้นผิวโค้ง เช่น ขวดและกระป๋อง ส่วน TIJ เหมาะกับข้อความคมชัดบนพื้นผิวที่จัดระยะหัวพิมพ์ได้ ส่วน Laser ไม่ใช้หมึก แต่ผลมาร์กขึ้นกับชนิดและสีของวัสดุ ไม่มีเทคโนโลยีใดเหมาะกับทุกแพ็กเกจ ควรส่งชิ้นงานจริงมาทดลองพิมพ์ก่อนตัดสินใจลงทุน
คำถามที่พบบ่อย
พิมพ์วันหมดอายุไว้ใต้ขวดได้ไหม?
พิจารณาได้เมื่อข้อกำหนดของสินค้านั้นรองรับ วันที่ใต้ขวดอ่านได้ชัดและคงอยู่ และฉลากบอกตำแหน่งที่ชัดเจนเมื่อจำเป็น อย่าพิมพ์ในร่องก้นขวดที่ตัวเลขแตกหรือถูกเสียดสีจนเลือน
พิมพ์บนฝาแทนฉลากได้ไหม?
ต้องดูว่าข้อความที่กฎหมายกำหนดแสดงครบที่ใด หากวันที่อยู่บนฝาแต่คำกำกับอยู่บนฉลาก ต้องบอกจุดที่พิมพ์ให้ชัด และตรวจว่าฝาไม่ได้ถูกฟิล์มหรือบรรจุภัณฑ์ชั้นอื่นบัง
พิมพ์บนรอยซีลที่ต้องฉีกทิ้งเหมาะไหม?
โดยทั่วไปควรหลีกเลี่ยงตำแหน่งที่ขาดหายทันทีเมื่อเปิด หรือพับจนอ่านไม่ได้ ให้ทดลองในรูปแบบที่ลูกค้าได้รับและหลังเปิดใช้ตามลักษณะสินค้า แล้วตรวจข้อกำหนดเฉพาะก่อนสรุป
ระบุเป็นภาษาอังกฤษอย่างเดียวได้ไหม?
ข้อมูลฉลากอาหารที่กฎหมายกำหนดต้องตรวจหลักเกณฑ์ภาษาไทยของผลิตภัณฑ์นั้น การมีภาษาอังกฤษเพิ่มเติมอาจทำได้ แต่ไม่ควรใช้แทนคำกำกับภาษาไทยโดยไม่ตรวจข้อกำหนด
ส่งแพ็กเกจจริงมาให้ Better Code ช่วยเลือกจุดพิมพ์
บอกประเภทอาหาร วัสดุ ตำแหน่งที่ต้องการพิมพ์ ความเร็วไลน์ และรูปสินค้าที่ขายจริง ทีมเทคนิคจะช่วยวางแผนทดลอง CIJ, TIJ หรือ Laser พร้อมจุดตรวจความชัด
อ้างอิงข้อกำหนด
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา: แนวทางการแสดงฉลากอาหารและตำแหน่งวันผลิต/วันหมดอายุ
- อย.: ขนาดตัวอักษรของคำบอกตำแหน่งวันที่
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 450 เรื่องฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ
เนื้อหานี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยตามกฎหมายสำหรับสินค้าทุกรายการ ภาพเป็นภาพประกอบที่สร้างขึ้นเพื่ออธิบายตำแหน่งและพื้นผิว ไม่ใช่ผลทดสอบของบรรจุภัณฑ์ในภาพ
