BBF คืออะไร? ย่อมาจากอะไร ต่างจาก BBE และ EXP อย่างไร

BBF คืออะไร ย่อมาจากอะไร?

BBF คือตัวย่อที่ผู้ผลิตใช้แทนคำว่า Best Before หรือภาษาไทยว่า “ควรบริโภคก่อน” บางยี่ห้อใช้ BB, BBE (Best Before End) หรือเขียนเต็มว่า Best Before ซึ่งหมายถึงเรื่องเดียวกัน คือวันสุดท้ายที่ผู้ผลิตรับรองว่าสินค้ายังมีคุณภาพตามที่ระบุ เมื่อเก็บรักษาตามเงื่อนไขบนฉลาก เช่น เก็บในที่แห้ง ไม่โดนแดด หรือเก็บในตู้เย็น

มาตรฐานฉลากอาหารสากล Codex (CXS 1-1985 ฉบับปรับปรุง 2018) อธิบายว่าหลังวัน Best Before อาหารอาจยังรับประทานได้ แต่คุณภาพอาจไม่เหมือนเดิม ต่างจากวัน Use-by หรือวันหมดอายุ ซึ่งหลังจากนั้นสินค้า ไม่ควรจำหน่ายหรือบริโภค เพราะเหตุผลด้านความปลอดภัยและคุณภาพ

BBF, BBE, BB, EXP และ Use by ต่างกันอย่างไร?

อ่านเรื่องวันหมดอายุแบบละเอียดได้ที่ EXP คืออะไร? อ่านวันหมดอายุบนฉลากอย่างไร

ถ้าอยากอ่านเรื่องวันผลิต (MFG) และวันหมดอายุ (EXP) แบบละเอียด ดูบทความ MFG คืออะไร? วันผลิตบนฉลากอ่านอย่างไร

อ่านวันที่ BBF และ BBE บนฉลากอย่างไร?

ตามหลักเกณฑ์ฉลากอาหารของ อย. ปีเขียนเป็น พ.ศ. หรือ ค.ศ. ก็ได้ แบบ 2 หลักหรือ 4 หลัก เดือนเขียนเป็นตัวเลขหรือตัวอักษรก็ได้ และ ถ้าไม่ได้เรียงแบบ วัน-เดือน-ปี ต้องมีข้อความบอกลำดับ ส่วนสินค้าที่อายุไม่เกิน 90 วันต้องแสดงวัน เดือน และปี ถ้าอายุเกิน 90 วันจะแสดงแค่เดือนและปีก็ได้

เลยวัน BBF แล้ว ยังกินได้ไหม?

อย. อธิบายว่าสินค้าที่เลยวัน ควรบริโภคก่อน แล้ว ยังบริโภคได้ถ้า ลักษณะภายนอก กลิ่น สี และรสชาติไม่เปลี่ยนไป แต่ถ้าพบเชื้อรา เมือก กลิ่นผิดปกติ หรือบรรจุภัณฑ์บวม รั่ว ควรทิ้งทันที ส่วนสินค้าที่ระบุ หมดอายุ (EXP) ไม่ควรบริโภคหลังวันที่กำหนด โดยเฉพาะอาหารอายุสั้นที่ต้องแช่เย็น เช่น นมพาสเจอร์ไรส์และน้ำผลไม้พาสเจอร์ไรส์

• ดูวิธีเก็บรักษาบนฉลาก: วัน BBF ใช้ได้เฉพาะเมื่อเก็บตามเงื่อนไขที่ระบุ ถ้าเก็บผิดวิธี สินค้าอาจเสียก่อนวันที่
• เปิดแล้วนับใหม่: หลายสินค้ามีคำแนะนำ “หลังเปิดควรบริโภคภายใน … วัน” ให้ยึดตามนั้น
• ร้านค้าไม่ควรวางขาย: หลักเกณฑ์ฉลากของ อย. กำหนดให้วันที่บนฉลากต้องไม่ก่อนวันที่จำหน่าย

สำหรับผู้ผลิต: ควรพิมพ์ BBF หรือ EXP?

ผู้ผลิตต้องกำหนดอายุสินค้าเอง จากการศึกษาอายุการเก็บรักษา (shelf life) โดยพิจารณาปัจจัยอย่างค่ากิจกรรมของน้ำ (water activity) ความเป็นกรด-ด่าง (pH) กระบวนการผลิต บรรจุภัณฑ์ และสภาพการเก็บ แนวทางทั่วไปคือ

• ใช้ “หมดอายุ” (EXP) เมื่อสินค้าต้องบริโภคก่อนวันที่กำหนดเพื่อ ความปลอดภัย เช่น อาหารแช่เย็นอายุสั้น (แนวทางเดียวกับ Codex)
• ใช้ “ควรบริโภคก่อน” (BBF) เมื่อหลังวันที่กำหนดแล้วสินค้าส่วนใหญ่แค่ คุณภาพลดลง เช่น ขนมขบเคี้ยว เครื่องดื่มบรรจุขวด ของแห้ง
• ตรวจประกาศเฉพาะของสินค้า: สินค้าบางกลุ่มมีประกาศกำหนดข้อความเองโดยเฉพาะ ต้องทำตามประกาศนั้น ควรยืนยันกับ อย. หรือที่ปรึกษาด้านกฎหมายอาหาร

บนฉลากภาษาไทยต้องใช้คำว่า “ควรบริโภคก่อน” หรือ “หมดอายุ” ตามด้วยวันที่ ใส่ภาษาอังกฤษที่มีความหมายเดียวกัน เช่น BBF, Best Before หรือ EXP คู่กันได้ ถ้าวันที่ไม่ได้อยู่ติดกับข้อความ ต้องบอกตำแหน่ง เช่น “ควรบริโภคก่อน: ดูที่ก้นขวด” ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 อ่านสรุปข้อกำหนดเพิ่มที่ ฉลากอาหารตาม อย. 2567 ต้องพิมพ์อะไรบ้าง

พิมพ์วันที่ BBF ให้ชัดและถูกทุกชิ้น

1. ตั้งรูปแบบวันที่ให้ตรงกับฉลาก เช่น ควรบริโภคก่อน / BBF 09/10/2027 และใช้ลำดับวันที่แบบเดียวกันทุกล็อต
2. ให้เครื่องคำนวณวันจากนาฬิกาเครื่อง แทนการพิมพ์ด้วยมือทุกกะ เครื่องพิมพ์วันที่อุตสาหกรรมหลายรุ่นตั้งค่าบวกวันอัตโนมัติได้ ควรตรวจว่ารุ่นที่ใช้รองรับแบบใด
3. พิมพ์ MFG และ LOT คู่กัน เพื่อให้ตรวจสอบย้อนกลับได้ อ่านเพิ่มที่ LOT Number คืออะไร
4. เลือกตำแหน่งที่อ่านง่าย เช่น ฝา คอขวด ก้นขวด หรือด้านข้างกล่อง ดู พิมพ์วันหมดอายุที่ก้นขวด ฝา ซอง หรือกล่องได้ไหม
5. เลือกหมึกให้เหมาะกับวัสดุและอาหาร อ่านต่อที่ หมึกพิมพ์วันที่สำหรับอาหาร เลือกอย่างไร
6. ตรวจรหัสด้วยกล้องอัตโนมัติ ถ้าไลน์เร็วหรือมีหลายสินค้า ใช้ กล้องตรวจสอบชิ้นงาน อ่านรหัส (OCR) และคัดชิ้นที่พิมพ์ผิดหรือพิมพ์ไม่ติดออก

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ BBF

แหล่งข้อมูล

• กองอาหาร อย. – หลักเกณฑ์การแสดงฉลากอาหารและตัวอย่างฉลาก (ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567)
• อย. กองพัฒนาศักยภาพผู้บริโภค – ความหมายของวันหมดอายุและควรบริโภคก่อน
• FAO/WHO Codex Alimentarius – CXS 1-1985 General Standard for the Labelling of Prepackaged Foods (ปรับปรุง 2018)