เครื่องยิงวันที่ คืออะไร? มีกี่แบบ เลือกแบบไหนให้เหมาะกับสินค้า
เครื่องยิงวันที่ คือชื่อเรียกเครื่องพิมพ์ วันผลิต วันหมดอายุ และเลขล็อต ลงบนสินค้าหรือบรรจุภัณฑ์ ส่วนใหญ่คนจะนึกถึงเครื่องพิมพ์อิงค์เจ็ทแบบมือถือที่ลากผ่านชิ้นงาน แต่ในโรงงานคำนี้รวมถึงเครื่องที่ติดกับสายพานด้วย เช่น TIJ, CIJ และเลเซอร์ การเลือกให้ดูจาก 4 เรื่อง คือ ปริมาณงาน วัสดุ ข้อความที่ต้องพิมพ์ และความทนของรหัส แล้วทดสอบกับชิ้นงานจริงก่อนซื้อ
เครื่องยิงวันที่ คืออะไร?
เครื่องยิงวันที่ (Date Coder หรือ Date Coding Printer) คือเครื่องที่พิมพ์ข้อมูลการผลิตลงบนสินค้า เช่น วันผลิต (MFG) วันหมดอายุ (EXP) ควรบริโภคก่อน (BBF) และเลขล็อต (LOT) บางรุ่นพิมพ์ข้อความ โลโก้ บาร์โค้ด และ QR Code ได้ด้วย ที่เรียกว่า “ยิง” เพราะเครื่องอิงค์เจ็ทส่วนใหญ่พ่นหยดหมึกลงบนผิวชิ้นงานโดยไม่สัมผัส จึงพิมพ์บนกล่อง ซอง ขวด หรือผิวโค้งได้
คำว่า “เครื่องยิงวันที่” กับ “เครื่องพิมพ์วันที่” หมายถึงอุปกรณ์กลุ่มเดียวกัน ต่างกันแค่ชื่อเรียก ถ้ายังไม่แน่ใจความหมายของตัวย่อบนฉลาก อ่านเพิ่มที่ รวมตัวย่อบนฉลาก MFG EXP BBF LOT และ MFG คืออะไร? วันผลิตบนฉลากอ่านอย่างไร
เครื่องยิงวันที่มีกี่แบบ?
| แบบ | ทำงานอย่างไร | เหมาะกับ | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|---|
| ตรายางวันที่แบบมือกด | กดทีละชิ้น ใช้หมึกซับหรือลูกกลิ้ง | งานจำนวนน้อยมาก | ต้องหมุนเปลี่ยนตัวเลขเอง ความคมขึ้นกับคนกด |
| เครื่องตีวันที่แบบความร้อน (Hot stamp) | หัวตัวอักษรร้อนกดผ่านริบบอนลงบนฟิล์มหรือฉลาก | ซองฟิล์มบนเครื่องบรรจุ | ต้องเรียงตัวอักษรเมื่อเปลี่ยนข้อความ (ขึ้นกับรุ่น) |
| แบบมือถือ (Handheld TIJ) | ลากเครื่องผ่านชิ้นงาน หัวพิมพ์แบบตลับหมึก | งานล็อต SME จุดพิมพ์ที่ต้องย้าย | ความสม่ำเสมอขึ้นกับการจับและเลื่อนเครื่อง |
| TIJ ติดตั้งกับสายพาน | ชิ้นงานวิ่งผ่านหัวพิมพ์ตลับหมึกที่ยึดอยู่กับที่ | กล่อง ฉลาก ฟิล์ม | ต้องคุมระยะหัวพิมพ์กับชิ้นงานให้คงที่ |
| CIJ (Continuous Inkjet) | พ่นหมึกต่อเนื่องโดยไม่สัมผัส | ขวด กระป๋อง ซอง ผิวโค้ง ไลน์ความเร็วสูง | เลือกหมึกตามวัสดุ ต้องดูแลระบบหมึกตามรอบ |
| เลเซอร์ (Laser marking) | ใช้ลำแสงทำเครื่องหมายบนผิววัสดุ ไม่ใช้หมึก | PET กระป๋อง โลหะ งานที่ต้องการรหัสถาวร | เลือกชนิดเลเซอร์ให้ตรงวัสดุ และทดสอบผลบนชิ้นงานจริง |
1. แบบมือกดและแบบตีความร้อน: เครื่องยิงวันที่แบบดั้งเดิม
ตรายางวันที่และเครื่องตีวันที่แบบความร้อนเป็นวิธีที่หลายโรงงานเริ่มใช้ เหมาะกับงานที่ข้อความไม่ค่อยเปลี่ยนและจำนวนไม่มาก ข้อจำกัดคือต้องเปลี่ยนตัวเลขด้วยมือ จึงเสี่ยงพิมพ์วันที่ผิดเมื่อเปลี่ยนล็อต และพิมพ์บาร์โค้ดหรือ QR Code ไม่ได้
2. เครื่องยิงวันที่แบบมือถือ (Handheld)
เครื่องพิมพ์อิงค์เจ็ทแบบมือถือระบบ TIJ ตั้งค่าข้อความบนหน้าจอ แล้วลากเครื่องผ่านกล่อง ซอง หรือฉลาก วันที่และเลขล็อตเปลี่ยนตามนาฬิกาเครื่องหรือตามที่ตั้งไว้ เช่น เครื่องพิมพ์วันที่มือถือ S510 (จอสัมผัส 4.3 นิ้ว ความสูงพิมพ์ 12.7 หรือ 25.4 มม. ตามชนิดหัวพิมพ์ พิมพ์ QR Code ได้) ถ้าต้องการเริ่มแบบมือถือแล้วต่อยอดเป็นสายพาน ดู ชุด S500 พร้อมสายพาน อ่านวิธีเลือกแบบละเอียดที่ เครื่องพิมพ์วันที่แบบมือถือ เหมาะกับ SME แบบไหน
3. เครื่องยิงวันที่ติดสายพาน: TIJ และ CIJ
TIJ ติดตั้งประจำที่ เช่น FASTJET F3500 Series (F3511, F3521, F3541 เลือกตามพื้นที่พิมพ์) เหมาะกับกล่อง ฉลาก และฟิล์มที่คุมระยะหัวพิมพ์ได้ ส่วน CIJ เช่น FASTJET F640 และ F650 เหมาะกับขวด กระป๋อง ซอง และผิวโค้งบนไลน์ต่อเนื่อง F640 รองรับข้อความสูงสุด 3 บรรทัด ส่วน F650 รองรับสูงสุด 4 บรรทัด เทียบ TIJ กับ CIJ แบบละเอียดได้ที่ CIJ vs TIJ vs Laser เลือกเครื่องพิมพ์วันที่แบบไหนดี
4. เครื่องยิงวันที่แบบเลเซอร์
เครื่องมาร์กเลเซอร์ FASTJET มีทั้ง CO2, UV และ Fiber ทำเครื่องหมายโดยไม่ใช้หมึก รหัสจึงลบยาก เหมาะกับขวด PET กระป๋อง และชิ้นงานที่ต้องการรหัสถาวร ชนิดเลเซอร์ต้องเลือกให้ตรงกับวัสดุ เช่น Fiber Laser F7100F สำหรับงานโลหะ อ่านเพิ่มที่ พิมพ์วันที่บนขวด PET และกระป๋องด้วยเลเซอร์
เลือกเครื่องยิงวันที่อย่างไร? 5 คำถามก่อนซื้อ
- สินค้าวิ่งบนสายพานหรือไม่ และพิมพ์วันละกี่ชิ้น? ถ้าพิมพ์เป็นล็อตและต้องย้ายจุดพิมพ์ เริ่มจากแบบมือถือ ถ้าสินค้าวิ่งต่อเนื่องตามจังหวะการผลิต ให้ดูแบบติดสายพาน
- พิมพ์บนวัสดุอะไร? กระดาษลูกฟูกดูดซับหมึกได้ดี ส่วนพลาสติก ฟิล์ม แก้ว โลหะ หรือผิวมัน ต้องใช้หมึกชนิดที่ยึดเกาะได้ หรือพิจารณาเลเซอร์ อย่ารับรองจากชื่อวัสดุอย่างเดียว ให้ทดสอบกับชิ้นงานจริง ถ้าเป็นขวด PET ดู หมึกหลุดหรือพิมพ์ไม่ชัดบนขวด PET แก้อย่างไร
- ต้องพิมพ์กี่บรรทัด และมีบาร์โค้ดหรือ QR Code ไหม? จำนวนบรรทัด ขนาดตัวอักษร และรหัสที่ต้องให้เครื่องสแกนอ่านได้ เป็นตัวกำหนดรุ่นและหัวพิมพ์
- รหัสต้องทนแค่ไหน? ถ้าสินค้าเจอความชื้น ความเย็น การเสียดสี หรือต้องการรหัสถาวร ให้เลือกหมึกเฉพาะทางหรือเลเซอร์ ถ้าเป็นบรรจุภัณฑ์อาหาร ดู หมึกพิมพ์วันที่สำหรับอาหาร เลือกอย่างไร
- คิดต้นทุนรวม ไม่ใช่แค่ราคาเครื่อง รวมหมึกหรือตลับ เวลาคนทำงาน ชิ้นงานที่ต้องแก้ และบริการหลังการขาย อ่านปัจจัยเรื่องราคาที่ เครื่องพิมพ์วันที่ราคาเท่าไหร่? 7 ปัจจัยที่มีผลต่อราคา
งานแบบไหน ควรเริ่มดูเครื่องยิงวันที่แบบไหน
| ลักษณะงาน | เริ่มพิจารณา |
|---|---|
| กล่องกระดาษหรือฉลาก พิมพ์เป็นล็อต ย้ายจุดพิมพ์บ่อย | เครื่องพิมพ์วันที่แบบมือถือ |
| SME ที่อยากเริ่มมือถือ แล้วต่อสายพานภายหลัง | ชุด S500 (มือถือ + สายพาน) |
| กล่องหรือฟิล์มวิ่งบนสายพาน คุมระยะหัวพิมพ์ได้ | TIJ FASTJET F3500 Series |
| ขวดน้ำดื่ม กระป๋อง ซอง ผิวโค้ง ไลน์ต่อเนื่อง | CIJ FASTJET F640 / F650 · อ่าน เครื่องยิงวันที่ขวดน้ำ เลือกแบบไหนดี |
| ต้องการรหัสถาวร ไม่ใช้หมึก เช่น PET กระป๋อง โลหะ | เลเซอร์ FASTJET CO2 / UV / Fiber |
| ยังไม่อยากซื้อเครื่อง หรือมีงานเป็นครั้งคราว | บริการรับจ้างพิมพ์วันที่ผลิต |
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยก่อนซื้อเครื่องยิงวันที่
- เลือกจากราคาเครื่องอย่างเดียว แล้วพบภายหลังว่าหมึกไม่ติดวัสดุ หรือพิมพ์ไม่ทันความเร็วไลน์
- ไม่ทดสอบกับชิ้นงานจริง ผิวพลาสติกหรือฟิล์มแต่ละแบบให้ผลต่างกัน แม้จะเรียกชื่อวัสดุเหมือนกัน
- ไม่วางแผนตำแหน่งพิมพ์ ทำให้รหัสอยู่บนรอยพับ ตะเข็บ หรือจุดที่ผู้บริโภคมองไม่เห็น ดู พิมพ์วันหมดอายุที่ก้นขวด ฝา ซอง หรือกล่องได้ไหม
- ไม่ตั้งรูปแบบวันที่ให้ตรงฉลาก ฉลากอาหารในไทยต้องใช้คำว่า “ผลิต” “หมดอายุ” หรือ “ควรบริโภคก่อน” ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 อ่าน ฉลากอาหารตาม อย. 2567 ต้องพิมพ์อะไรบ้าง
- ไม่มีวิธีตรวจรหัส ไลน์ที่ผลิตจำนวนมากควรพิจารณา กล้องตรวจสอบชิ้นงาน อ่านรหัสและคัดชิ้นที่ไม่มีวันที่หรือพิมพ์ผิดออก
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเครื่องยิงวันที่
เครื่องยิงวันที่ คืออะไร?
เครื่องที่พิมพ์วันผลิต วันหมดอายุ เลขล็อต และข้อความอื่นลงบนสินค้าหรือบรรจุภัณฑ์ มีทั้งแบบมือถือ แบบติดสายพาน (TIJ และ CIJ) และแบบเลเซอร์
เครื่องยิงวันที่ กับเครื่องพิมพ์วันที่ ต่างกันไหม?
ไม่ต่างกัน เป็นชื่อเรียกอุปกรณ์กลุ่มเดียวกัน คำว่า “ยิง” มาจากการที่เครื่องอิงค์เจ็ทพ่นหมึกลงบนชิ้นงานโดยไม่สัมผัส
เครื่องยิงวันที่แบบมือถือ พิมพ์บนถุงพลาสติกหรือขวดได้ไหม?
ทำได้เมื่อเลือกหมึกที่ยึดเกาะกับวัสดุนั้น แต่ผิวพลาสติก ผิวโค้ง หรือผิวมันต้องทดสอบกับชิ้นงานจริงก่อน ถ้าเป็นขวดบนไลน์ต่อเนื่อง มักพิจารณา CIJ หรือเลเซอร์
เครื่องยิงวันที่ พิมพ์บาร์โค้ดและ QR Code ได้ไหม?
หลายรุ่นทำได้ เช่น เครื่องพิมพ์มือถือ S510 และ TIJ F3500 Series แต่ต้องทดสอบขนาดรหัสและการอ่านด้วยเครื่องสแกนจริงจากรอยพิมพ์บนวัสดุที่ใช้
ควรเลือกแบบมือถือ หรือแบบติดสายพาน?
ถ้าพิมพ์เป็นล็อตและต้องย้ายจุดพิมพ์ เริ่มจากแบบมือถือ ถ้าสินค้าวิ่งต่อเนื่องบนสายพานและต้องการรอยพิมพ์ที่สม่ำเสมอทุกชิ้น ให้เลือกแบบติดสายพาน
เครื่องยิงวันที่ราคาเท่าไหร่?
ขึ้นกับเทคโนโลยี รุ่น หัวพิมพ์ หมึก และอุปกรณ์ติดตั้ง ควรเทียบต้นทุนรวมระยะยาว ไม่ใช่แค่ราคาเครื่อง ส่งรายละเอียดงานเพื่อขอใบเสนอราคาที่ตรงกับการใช้งาน
ยังไม่อยากซื้อเครื่อง มีทางเลือกไหม?
มี ถ้างานเป็นครั้งคราวหรืออยากทดลองก่อน ใช้บริการรับจ้างพิมพ์วันที่ผลิตได้ แล้วค่อยตัดสินใจซื้อเครื่องเมื่อปริมาณงานชัดเจน
แหล่งข้อมูล
- กองอาหาร อย. – หลักเกณฑ์การแสดงฉลากอาหารและตัวอย่างฉลาก (ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567)
- ข้อมูลรุ่นเครื่อง S510, S500, FASTJET F3500, F640/F650 และเลเซอร์ FASTJET อ้างอิงจากหน้าสินค้าและโบรชัวร์ของ Better Code
ไม่แน่ใจว่าเครื่องยิงวันที่แบบไหนเหมาะกับสินค้า?
ส่งรูปบรรจุภัณฑ์ วัสดุ ข้อความที่ต้องพิมพ์ และจำนวนงานต่อวัน ทีม Better Code ช่วยเลือกเครื่อง หมึก และทดสอบพิมพ์กับชิ้นงานจริงก่อนตัดสินใจ
